Her ne kadar Genel Sağlık Sigortası yasası yürürlüğü girmemiş olsa da, Genel Sağlık Sigortası’ndan beklenen uygulamalar büyük ölçüde devreye girmiştir. Bu kapsamda tüm vatandaşlara ulaşılabilir bir sağlık sistemi kurulması büyük ölçüde gerçekleştirilmiştir. 2007 yılı itibari ile sosyal güvenlik kurumlarının kamu bütçesinden yapılan transferlerin toplamı tahakkukta 26.445 Milyon YTL, tahsilatta ise 33.224 Milyon YTL olarak açıklanmıştır. 2008 yılında ise tahakkukta tahmin edilen transfer açık tutarı 28.803 Milyon YTL, tahsilatta ise 37.030 Milyon YTL olarak açıklanmıştır.(1) Peki söz konusu açığın ne kadarı sağlık harcamalarından kaynaklanmaktadır. Bu yazımızda kamu sağlık finansmanına ilişkin son rakamları ve toplam sosyal güvenlik açığı içerisinde sağlıktan kaynaklanan açığı sizlerle paylaşmak istiyoruz.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu üzerinde yapılması düşünülen değişiklikler, Bakanlar Kurulu tarafından imzalanarak 27.11.2007 tarihinde TBMM’ye sevk edildi. Tasarı tali komisyon olan Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonunda görüşülerek bekletilmeden, hükümetin önerdiği metin aynen kabul edilerek esas komisyon olan Plan ve Bütçe Komisyonuna gönderildi. Plan ve Bütçe Komisyonu tarafından Tasarı 11.12.2007 tarihinde görüşülerek alt komisyona havale edilmiştir. Tasarı’nın yıl içinde yasalaşması beklenmektedir. Ancak yürürlük tarihine ilişkin henüz bir netlik söz konusu değildir.
Son günlerde tam gün yasası üzerine çok yoğun bir tartışma ortamı yaşıyoruz. Konuya finansal açıdan baktığımızda, tartışmanın özünde hekimlerin muayenehanelerini kapatmaları için razı olacakları tutarın ne olacağı ve bu tutarın kamu sağlık finansmanına olan etkisi yer almaktadır.
Çıktı, çıkıyor, derken Genel Sağlık Sigortası Kanunu değil ama kanunun uygulamaları günlük yaşamımıza bir bir girmeye başladı. Vatandaşlar arasında farklı çalışma statüsüne bağlı olarak yıllardır sürdürülen ayrımcı uygulamalar, 15 Haziran itibariyle son verildi. Sıra Yeşil Kartlılara da aynı hakların tanınmasına geldi. Bu uygulamanın yaşama geçmesi için Yeşil Kart Yönetmeliğinde yapılacak değişiklik yeterli olacaktır.
23 Mart 2007 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 5597 sayılı Kanun ile kamu sağlık güvencesine sahip olan tüm nüfus için, birinci basamak sağlık hizmetlerinin Sağlık Bakanlığından hizmet alımı sözleşmesiyle sağlanmasına imkan getirilmiştir. Düzenleme bir anlamda birinci basamak sağlık hizmetleri sunumunun Sağlık Bakanlığına devrini ifade etmektedir. Bir taraftan sağlık hizmetlerine erişimin önündeki engellerin kaldırılması nedeniyle oluşan sağlık harcamalarını kontrol ihtiyacı, diğer taraftan aile hekimliği pilot uygulamasının tüm ülke geneline yaygınlaşmasının zaman alacağının ortaya çıkması, birinci basamak sağlık hizmetlerinde kapitasyon ödeme yönteminin uygulanmasını gündeme getirmiş ve konuyla ilgili yasal düzenleme yürürlüğe girmiştir.
Son dönemde sağlık hizmetlerine ulaşımın önündeki engellerin kaldırılmasına yönelik gerçekleştirilen uygulamalar sonucu, sağlık hizmetlerinde sağlığa ayrılan pay, yüzde 3,5’lerden yüzde 7’lere çıkmış ve OECD ortalamasına ulaşılmıştır. Bu durum, sağlık hizmetlerinden yararlanan vatandaşlar açısından sevindirici olmakla birlikte, finansal sürdürülebilirlik açısından risk oluşturacak düzeye yaklaşmıştır. GSMH’nın büyümesi ile birlikte sağlığa ayrılan kaynağın da artması kuşkusuz istendik bir durumdur. Ancak, sağlığa ayrılan kaynağın, GSMH artış oranı üzerinde gerçekleşmesi ve bunun süreklilik kazanması, finansal sürdürülebilirlik açısından risk oluşturmaktadır. Kuşkusuz finansal sürdürülebilirlik de sağlık hizmetinin vatandaşa uzun erimli bir dönemde sunulabilmesinin temel koşuludur.
Geçen haftaki yazımızda, Hükümet tarafından TBMM’ye sevk edilen “Kamu Hastane Birlikleri Pilot Kanun Tasarısı” ile gerçekten idari ve mali açıdan “özerk birliklerin” kurulup kurulmadığı irdelenmiş ve tasarının gerekçesinde de belirtilen özerkliğin sağlanmasına yönelik görüşlerimize yer verilmişti. Bu haftaki yazımızda ise birliklerin gerçekten mali açıdan, gerek amaçlarını gerçekleştirebilmesi, gerekse çalışanlarına hedeflediği gelirleri sağlayabilmesi için uygulayacağı fiyat tarifesi üzerinde durulacaktır.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 31.5.2006 tarihinde kabul edilerek 1.1.2007 tarihinde yürürlüğe girmesine 15 gün kala Anayasa Mahkemesi’nin yürütmeyi durdurma ve kimi hükümlerinin iptali kararı nedeniyle, uygulanması 1 Temmuz 2007 tarihine ertelenmiştir. Süreç şimdi Anayasa Mahkemesi kararı çerçevesinde yasa hükümlerinin ne şekilde düzenleneceğine ilişkin çalışmalarla devam etmektedir. Kanun ile sağlık çalışanları açısından da kimi yeni haklar getirilmiştir. Bu durumda, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararının bu hakların bazılarının uygulanmasını ne şekilde etkileyeceği konusu gündemdedir. Bu yazıda bu konulardan; döner sermaye gelirlerinin emekli aylıklarına yansıtılması ile radyoloji branşında çalışan sağlık personeline yönelik getirilen hakların, Anayasa Mahkemesi kararı karşısındaki durumu değerlendirilecektir.
Ülkemizde uzun yıllar GSMH içinde ortalama %3,5 paya sahip olan sağlık harcamaları, sağlık hizmetine ulaşımın önündeki engellerin kaldırılmasına yönelik uygulanan politikalar sonucu, 2006 yılı itibariyle sadece kamu sağlık harcamaları için %5,3’e ulaşmıştır. (1) Toplam sağlık harcaması açısından ise bu oran % 7 civarında hesaplanmaktadır. Bu durum sağlık finansmanının sürdürülebilirliği ve kontrol mekanizmaları üzerindeki tartışmaları ve politika arayışlarını da gündeme getirmektedir.
Anayasa Mahkemesi’ne açılan iptal davası nedeniyle son günlerde herhangi bir değişiklik yaşanmaz ise 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, 1 Ekim 2008 tarihinde tümüyle yürürlüğe girecektir. Genel Sağlık Sigortası (GSS) açısından tüm toplumu eşit hak ve yükümlülükler çerçevesinde, kamu sağlık güvencesi içine alan yeni yapıda, doğumundan ölümüne kadar tüm bireyler bu güvence içinde sağlık hizmetlerine erişeceklerdir.
Hüseyin Çelik 